Վահան Արծրունի

Գիտության վաստակավոր գործիչ, բժշկական գիտությունների դոկտոր, պրոֆեսոր Վահան Արծրունին ծնվել է 1857թ., Նոր Բայազետում:

Սկզբնական կրթությունն ստացել է Թբիլիսիում, որտեղ ուսանողական հակապետական կազմակերպությունների աշխատանքներին մասնակցելու համար վտարվել է գիմնազիայից և ուսումը շարունակելու նպատակով մեկնել է Ֆրանսիա:

1885 թ. նա ավարտել է Փարիզի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետը: Մասնագիտացել է քիթ-կոկորդ-ականջ հիվանդությունների բնագավառում: Այնուհետև պաշտպանել է դոկտորական դիսերտացիա: 1889 թ. վերադարձել է Թբիլիսի և նշանակվել քաղաքի սանիտարական բժիշկ:

Վ. Արծրունին զգալի աշխատանք է կատարել նաև դպրոցական հիգիենայի ասպարեզում: Նրա ջանքերով հայկական որոշ դպրոցներում սկսում են դասավանդել հիգիենա: Վ Արծրունին ակտիվորեն մասնակցել է Երևանի համալսարանի բժշկական ֆակուլտետի հիմնադրման, ապա` բժշկական ինստիտուտի կազմավորման աշխատանքներին: Նա հիմնադրել է մարդու նորմալ անատոմիայի ամբիոնը և այն ղեկավարել մինչև իր կյանքի վերջը: Վ. Արծրունին ամբիոնին կից ստեղծել է նաև անատոմիական թանգարան, որն այժմ կրում է նրա անունը:

Քանի որ մայրենի լեզվով չկար մարդու անատոմիայի դասագիրք, նա 1922-24թթ. ընթացքում հրատարակեց չորս մասից բաղկացած «Մարդակազմություն» դասագիրքը: Մեծ է Վ. Մ. Արծրունու ծառայությունը հայ բժշկական տերմինաբանության ստեղծման ասպարեզում: Նրան հաջողվեց ստեղծել «Ռուս-լատին-հայերեն» բժշկագիտական բառարան և այն հրատարակել 1924թ.: Այդ բառարանը զգալի դեր է խաղացել և շարունակում է խաղալ ինչպես մայրենի լեզվով բժշկագիտության դասավանդման, այնպես էլ մասնագիտական գրականություն ստեղծելու գործում:

1926 թ. Վ. Արծրունուն շնորհվում է պրոֆեսորի կոչում, իսկ 10 տարի անց, առանց դիսերտացիայի պաշտպանության` բժշկական գիտությունների դոկտորի աստիճան: Նա պարգևատրվել է Աշխատանքային կարմիր դրոշի շքանշանով և «Աշխատանքային արիության համար» մեդալով:

Երևանի պետական բժշկական համալսարանում առաջադեմ ուսանողներին տրվում է նրա անունով անվանական կրթաթոշակ:

Վահան Արծրունու հուշերից

...Համալսարանի բակում գտնվում էր նախկին հիվանդանոցի լվացքատունը` մի քանի ցածրիկ սենյակներ, նրանց կից` ձախ թևին ախոռն էր, կառապանի սենյակը, որի տանիքին դրված էր խոտի դեզը, իսկ ախոռի առջև բարձրանում էր ձիերի աղբակույտը` ծակված ձյունով: Լվացքատան սենյակներից մեկը վերածվեց լսարանի, իսկ երկուսը` հերձարանի: Վերջիններից մեկը ծառայում էր և´ իբրև հերձարան, և´ իբրև դիականոց, այնպես որ` մենք պետք է աշխատեինք անտանելի գարշահոտության և խոնավության մեջ: Դռներն ունեին լայն ճեղքեր, լուսամուտները կոտրված էին, տանիքը ծակ էր, որտեղից երևում էր երկինքը:

Համալսարանի հին շենքի ստորին հարկում մի մութ սենյակ կար, որտեղ դրված էին մի քանի աշակերտական սեղաններ և մի փոքրիկ գրատախտակ: Այդ սենյակում էլ սկսեցի կարդալ առաջին դասախոսություններս: Ուսանողներից մեկը մի լամպ ճարեց, որը կոտրված էր ու ծխում էր: Լամպը դնելու սեղան չկար, և ուսանողներից մեկը բռնել էր այն ձեռքին:

Հարցեր, պատասխաններ, մեկնաբանություններ